Trekking Historical Yeleshwaram Hill


Krishnammaku Vandanam, from Yeleshwaram Temple, abode of god Shiva

Boat to Yeleshwaram Hill in Nagarjuna Sagar Back waters


Beauty of Krishnamma entry in to Nagarjuna Sagar

జ్ఞాన శూన్యత

godavaribesin

తెలంగాణ విషాదం ఈ సంవత్సరం మన కళ్లముందే ఆవిష్కృతం అయింది. సింగూరు, మంజీరా, నిజాంసాగర్, ఎగువ మానేరు, దిగువ మానేరులకు చుక్క నీరు రాలేదు. శ్రీరాంసాగర్‌కు కేవలం 17.6 టీఎంసీల నీరు వచ్చింది. ఎల్లంపల్లి ఇంకా నిండ లేదు. కానీ 500 టీఎంసీలకు పైగా నీరు బంగాళాఖాతంలో కలిసిపోయింది. ఈనీటితో 50 లక్షల ఎకరాలు సాగులోకి తెచ్చి ఉండవచ్చు. ఆగ్రాన-మిస్టుల లెక్కల ప్రకారం 12500 కోట్ల విలువ చేసే పంటలు పండించి ఉండవచ్చు. వేలాది ఊళ్లు, లక్షలాది కుటుంబాల్లో వెలుగులు నింపి ఉండవచ్చు. అందుకు భిన్నంగా ఇక్కడ బీళ్లు నోళ్లు తెరుచుకుని ఉన్నాయి. బోర్లు అథఃపాతాళానికి వెళ్లిపోతున్నాయి. తాగునీటికి కూడా కటకటపడే పరిస్థితి పొంచి ఉన్నది. కృష్ణా పరిస్థితి కూడా ఇలాగే ఉంది. జూరాల నిండ లేదు. శ్రీశైలం, నాగార్జున సాగర్‌లు ఇంకా కనీస నీటి మట్టానికి ఎక్కడో దిగువన ఉన్నాయి. కోయిల్ సాగర్, మూసీ వంటి ప్రాజెక్టులకూ నీరు రాలేదు. ఈ అనుభవాలన్నీ మనకు నేర్పుతున్నదొక్కటే. వాన వచ్చినప్పుడు, వరదవచ్చినప్పుడు పట్టిపెట్టుకోవడం.

నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులపై కాంగ్రెస్ నాయకుల అజ్ఞాన ప్రదర్శన చూస్తుంటే ఒకింత కోపం, బాధ, జాలి కలుగుతున్నాయి. ఇటువంటి నాయకులా తెలంగాణను ఇంతకాలం ఏలింది అన్న విస్మయం కలుగుతున్నది. భారీ ప్రాజెక్టులు వద్దు. చిన్న ప్రాజెక్టులు సరిపోతాయి అని ఒక మహానుభావుడు చెబుతున్నాడు. ఈయన గోదావరిపై ఉద్యమం చేశాడట. ఆ అనుభవంతోనే ఈ విషయం చెబుతున్నాడట. ఇంకో నాయకుడు ప్రాజెక్టులపై పవర్ పాయింట్ ప్రజెంటేషన్‌కు తయారవుతున్నాడట. ఆయన గతంలో నీటిపారుదల మంత్రిగా కూడా పనిచేశారు. 2009లో ఆయన శ్రీశైలం గేట్లు తీసి సకాలంలో నాగార్జునసాగర్‌కు నీళ్లు వదలకపోవడం వల్లనే కర్నూ లు మునిగిపో-యింది. మంచినీళ్లు కావాలి త్వరగా సాగర్‌కు నీళ్లు వదలండి అని అప్పట్లో టీఆర్‌ఎస్ నాయకులు అడిగితే ఎక్కడున్నయి నీళ్లు అని పంచాయతీకి దిగిన అల్పజీవి. ఈయనకు ఆ కాలంలో ఎంత విలువ ఉండేదంటే ఈయన పోతిరెడ్డిపాడు కింద కొన్ని కాలువలకు గేట్లు తెరిస్తే, ఈయన అక్కడ ఉండగానే అక్కడి ఎంపీ వచ్చి మూసేయించాడు. శ్రీశైలంలో ఎప్పుడు వరద పెరిగి కర్నూలు మునిగిందో ఆయన అస్వస్థత పేరిట ఆస్పత్రి పాలయ్యాడు. పాపం రోశయ్య ముఖ్యమంత్రిగా రాత్రులు సచివాలయంలో జాగారాలు చేశారు. మల్ల-న్నసాగర్‌పై ఇప్పుడు పెద్ద పెద్ద మాటలు మాట్లాడుతున్న వాళ్లంతా సమైక్యాంధ్ర ప్రభుత్వాల్లో కుక్కిన పేనుల్లా ఆంధ్ర నాయకత్వం చెప్పింది చేసుకుపోవడం తప్ప స్వతంత్రించి తెలంగాణకు ఫలా నా మంచి చేద్దామని యోచించినవారు కాదు. నీళ్ల సోయి కానీ, ప్రాజెక్టుల సోయిగానీ వీళ్లకు ఎప్పుడూ లేదు. వీళ్లు మరిచిపోయారో లేక కావాలని ఇప్పుడు అబద్ధాలాడుతున్నారో తెలియదు…కానీ తెలంగాణను దగాచేసింది కాంగ్రెస్ పార్టీయే. గోదావరి నదిపై ఇచ్చంపల్లి బహుళార్ధక సాధక భారీ ప్రాజెక్టు తలపెట్టింది ఎప్పుడో తెలు సా? మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్‌లతోపాటు కేంద్రం కూడా అందుకు సమ్మతించిన విషయం తెలుసా? నాలుగైదు దశాబ్దాలపాటు ఆ ప్రాజెక్టును ఎందుకు నిర్లక్ష్యం చేశారో కాంగ్రెస్ నాయకులు ఎప్పుడయినా చెంపలేసుకున్నారా? ఇచ్చంపల్లి నిర్మించి ఉంటే ఇప్పుడు గోదావరి నీటికోసం మనం ఇంతగా వెంపర్లాడాల్సిన అవసరం ఉండేదా? కానీ తెలంగాణ ప్రజలను మోసం చేయడానికి నీళ్లు లేని దేవాదుల ప్రాజెక్టునొకదానిని నిర్మించి మేమూ చేశామని జబ్బలు చరుచుకుంటున్నారు. ఆ ఎత్తిపోతల ప్రాజెక్టుకు నీళ్లందించే విధంగా రిజర్వాయరు నిర్మించకపోవడం వల్ల అక్కడి నుంచి కూడా సంవత్సరంలో నాలుగు మాసాలు మాత్రమే నీటిని తీసుకోవడం సాధ్య-మవుతున్నది. ఇప్పుడు కదా తెలంగాణ ప్రభుత్వం తుపాకులగూడెం ప్రాజెక్టు కట్టాలని ముందుకు వచ్చింది.

తెలంగాణ రాజకీయ నాయకత్వానికి నీళ్ల విలువ తెలియదు. తెలంగాణ ఉద్యమం, దాని నాయకుడు కె.చంద్రశేఖర్‌రావు ఇంజినీర్లతో కూర్చుని చిట్టాలు దులిపి ఒక్కొక్కటి బయటపెట్టుకుంటూ వస్తే కదా చంద్రబాబునాయుడు హెలికాప్టర్‌లో మేస్త్రిని తీసుకెళ్లి దేవా-దులకు రాయి వేసి వచ్చింది? తెలంగాణకు ఎంత అన్యాయం జరిగిందో లెక్కలు బయటపెడితే కదా రాజశేఖర్‌రెడ్డి ప్రాణహిత-చేవెళ్ల పేరిట 22 లిఫ్టులతో ప్రాజెక్టును మొదలు పెట్టింది? తెలంగాణ గళమెత్తిన ప్రతిసారీ ఏదో ఒక ప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టడం కాలువలు తవ్వడం హెడ్‌వర్క్స్ వదిలేయడం సమైక్యాం ధ్ర నాయకత్వం విసిరిన పన్నాగాలు. ఇది ఎటువంటి ప్రాజెక్టు అంటే బావిలో నీళ్లు, కరెంటు ఉన్నప్పుడు రైతు పొలానికి నీళ్లు పెట్టుకున్నట్టే, గోదావరిలో నీళ్లున్నప్పుడు, మనకు కరెంటుకూడా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే ప్రాణ-హిత నుంచి చేవెళ్లదాకా 22 లిఫ్టు లు ఏకబిగిన నడిపిస్తూ నీళ్లు తేవాలి. ఇన్నివేల కోట్లతో ఇటువంటి ప్రాజెక్టులు ఎవ రూ నిర్మించి ఉండరు. ఇది ఎంత విడ్డూరమంటే మొత్తం ప్రాజెక్టుకు నీరందించే ప్రాణహిత తమ్మిడిహట్టి వద్ద పారమట్టి తీయకుండా, అంటే రిజ-ర్వాయరు పని మొదలుపెట్టకుండా చేవెళ్ల దగ్గర సొరంగాలు పూర్తవుతాయి. మనకు కాలువలు కనిపిస్తాయి. ఎన్నేళ్లయినా నీళ్లు రావు. తెలంగాణ కాంగ్రెస్ నాయకులు అప్పుడు మాట్లాడేవాళ్లు కాదు. ఎవరయినా మాట్లాడినా కట్టలతోనో కట్టెలతోనో కొట్టించే పరిస్థితి. తెలంగాణ ప్రభుత్వం వచ్చినతర్వాత, నీటికోసం తపన మొదలయింది. మర్రి శశిధర్‌రెడ్డికి ఇప్పుడు గోదావరిపై చేపట్టిన ప్రాజెక్టులు భారీ ప్రాజెక్టులుగా ఎందుకు కనిపిస్తున్నాయో ఆ పైవాడికే తెలియాలి. మేడిగడ్డ నిల్వ సామర్థ్యం 20 టీఎంసీలు, అన్నా రం నిల్వ సామర్థ్యం 11.77, సుందిళ్ల 5.46 నిల్వ సామర్థ్యం. మల్లన్న సాగర్ ఒక్క టే కాస్త పెద్ద రిజ్వయర్. అది తెలంగాణకు ఓవర్‌హెడ్ వాటర్ ట్యాంకు వంటిది. అక్కడి నుంచి ఎక్కడికయినా తేలికగా నీరు తీసుకునే అవకాశం ఉంది. ఇటువంటి ప్రాజెక్టు ప్రపంచంలో ఎక్కడా చూడలేదట. నిజానికి చూసి ఉండరు. ఇంతపెద్ద ఆనకట్ట కట్టి 50 టీఎంసీల నీటిని నిల్వ చేస్తే ప్రమాదకరం అని మరొకాయన వాదించారు.

నిజమే ఇది ప్రత్యేకమైన ప్రాజెక్టు. ప్రపంచంలో ఎక్కడా ఉండకపోవచ్చు. కానీ ఇది సురక్షితమైన ప్రాజెక్టు. ఇంతపెద్ద ఆనకట్టతో రిజ-ర్వాయర్లు నదులపై నిర్మిస్తే ప్రమాదం. ఎందుకంటే నదుల్లో అనూహ్యరీతిలో వరదలు వచ్చే అవకాశం ఉంటుం ది. ఇటువంటి ఆనక-ట్టలు పనికి రావు. కానీ మల్లన్నసాగర్‌ను ఒక వాగుపై నిర్మిస్తున్నారు. అక్కడ వరద తాకిడికి అవకాశం లేదు. ఆనకట్టకు ఎటువంటి ముప్పు ఉండ దు. నీటిని ఎత్తిపోసేందుకు అయ్యే కరెంటు ఖర్చు గురించి కూడా కొందరు మాట్లాడుతున్నారు. సోలార్ విద్యుత్ రాక వల్ల విద్యుత్ చార్జీల పెరుగుదలకు బ్రేకు పడింది. ఇక నుంచి పెరిగే అవకాశాలు లేవు. రానున్న కాలమంతా విద్యుత్తు ఇంకా చౌకగా లభించే కాలమే. సౌరవిద్యుత్ పీపీఏలన్నీ యూనిట్‌కు ఆరు రూపాయలకు మించ డం లేదు. ఈ రేటు వచ్చే ఇరవయ్యేళ్లపాటు ఉంటుంది. అంటే ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తయ్యే నాటికి ఇప్పుడున్న ఆరు రూపాయలకు యూనిట్ విద్యుత్ కారు చౌక కింద లెక్క. మనం తీసుకునే నీరు, ఆ నీటితో మనం సృష్టించే సంపదలతో పోలిస్తే ఇది చాలా స్వల్పం. చాలా మంది అసలు విషయాలు తెలియకుండా మాట్లాడుతున్నారు. మాజీ చీఫ్ ఇంజినీర్లు అనుకునేవారు కూడా ఎందుకింత అడ్డంగా మాట్లడుతున్నారో తెలియడం లేదు అని నీటి-పారుదల, విద్యుత్ వ్యవహారాలను అధ్యయనం చేస్తున్న పొద్దుటూరి వెంకట్ గాంధీ చెప్పారు. చాలామంది ముఖ్యమంత్రి తమతో చర్చించలేదు అని అలిగి ఇలా వంకర టింకర మాట్లాడుతున్నారు. వారితో ఒక్కసారి ముఖ్యమంత్రి మాట్లాడితే అందరూ సర్దుకుం-టారు అని ఒక మిత్రుడు అన్నారు. అలా అందరితో చర్చించాలంటే సగం తెలంగాణతో చర్చించాలి. ఏ ముఖ్యమంత్రికయినా సాధ్యమేనా అని ప్రశ్నించాడు మరో మిత్రుడు. విస్తృత ప్రయోజనాలు ముఖ్యమా? వ్యక్తిగత అహంభావాలు సంతృప్తి చెందడం ముఖ్యమా ఆలోచించుకోవాలి.

తెలంగాణ విషాదం ఈ సంవత్సరం మన కళ్లముందే ఆవిష్కృతం అయింది. సింగూరు, మంజీరా, నిజాంసాగర్, ఎగువ మానేరు, దిగువ మానేరులకు చుక్క నీరు రాలేదు. శ్రీరాంసాగర్‌కు కేవలం 17.6 టీఎంసీల నీరు వచ్చింది. ఎల్లంపల్లి ఇంకా నిండ లేదు. కానీ 500 టీఎంసీలకు పైగా నీరు బంగాళాఖాతంలో కలిసిపోయింది. ఈనీటితో 50 లక్షల ఎకరాలు సాగులోకి తెచ్చి ఉండవచ్చు. ఆగ్రాన-మిస్టుల లెక్కల ప్రకారం 12500 కోట్ల విలువ చేసే పంటలు పండించి ఉండవచ్చు. వేలాది ఊళ్లు, లక్షలాది కుటుంబాల్లో వెలుగులు నింపి ఉండవచ్చు. అందుకు భిన్నంగా ఇక్కడ బీళ్లు నోళ్లు తెరుచుకుని ఉన్నాయి. బోర్లు అథఃపాతాళానికి వెళ్లిపోతున్నాయి. తాగునీటికి కూడా కటకటపడే పరిస్థితి పొంచి ఉన్నది. కృష్ణా పరిస్థితి కూడా ఇలాగే ఉంది. జూరాల నిండ లేదు. శ్రీశైలం, నాగార్జున సాగర్‌లు ఇంకా కనీస నీటి మట్టానికి ఎక్కడో దిగువన ఉన్నాయి. కోయిల్ సాగర్, మూసీ వంటి ప్రాజెక్టులకూ నీరు రాలేదు. ఈ అనుభవాలన్నీ మనకు నేర్పుతున్నదొక్కటే. వాన వచ్చినప్పుడు, వరదవచ్చినప్పుడు పట్టిపెట్టుకోవడం. అందుకే ప్రాజెక్టులపై రిజర్వాయర్లు తప్పనిసరి. నీటి నిల్వ తప్పనిసరి. నిరంతరంగా నీళ్లు లిఫ్టు చేసి కాలువలకు, పొలాలకు ఇవ్వడం అన్నది తెలివితక్కువ పని. అసాధ్యమైన పని కూడా. రిజర్వాయర్లు ఉంటే మనకు కరెంటు ఉన్నప్పుడు, లేదా చౌకగా దొరికిన సమయంలో మాత్రమే కొనుగోలు చేసి నీటిని పంపింగ్ చేసుకుంటాము. రిజర్వాయర్లు లేకపోతే వరదకాలంలో నాలుగుమాసాలు ఎంత రేటయినా పెట్టి కరెంటు కొనుగోలు చేసి నీటిని పంపింగ్ చేయాలి. అది ఇంకా తలకుమించిన భారం. పీక్ అవర్స్‌లో, నాన్ పీక్ అవర్స్‌లో విద్యుత్ చార్జీలలో తేడా ఉంటుంది. తక్కువ ధరకు విద్యుత్ లభించే అవర్స్‌లోనే మనం మోటార్లు నడుపుకుని రిజర్వాయర్లను నింపుకోవడానికి అవకాశం ఉంటుంది.

మళ్లీ మళ్లీ చెప్పుకోవాలి….ఆంధ్రాలో కృష్ణా, గోదావరి డెల్టాల్లో అక్కడి రైతు ఏడాదికి ఎకరానికి కేవలం 300 రూపాయలు చెల్లిస్తే కాలువ నీరు మళ్లించుకుని పొలం పండించుకోవచ్చు. పంట అంతా రైతుకు ఆదాయమే. తెలంగాణ రైతు బోరు, కరెం టు, ఇత-రత్రా పెట్టుబడుల రూపేణా ఎకరాకి ఏడాదికి ఒకటి నుంచి రెండు లక్షల పెట్టుబడులు పెట్టాల్సిన పరిస్థితి. అందుకే ఇక్కడి రైతులు అప్పులు, ఆర్థిక సంక్షోభంలో కునారిల్లి పోతున్నారు. ఆత్మహత్యలు జరుగుతున్నాయి. అక్కడ రైతుల ఆత్మహత్యలు లేవు. ఈ అంత-రాన్ని తొలిగించడానికి ప్రభుత్వమే పెద్ద మొత్తంలో పెట్టుబడులు పెట్టి తెలంగాణ మాగాణాలకు నీళ్లు మళ్లించాల్సి ఉంది. ఆ యజ్ఞమే ఇప్పుడు తెలంగాణ ప్రభుత్వం చేస్తున్నది. ఎక్కడయినా రాజకీయాలు చేసుకోండి. నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులను మాత్రం వదిలేయండి.
kattashekar@gmail.com

పూర్ణకుంభం తెలంగాణది కూడా

మనకు తెలియాల్సిన మన చరిత్ర చాలా ఉందని మంగళవారం నల్లగొండ జిల్లా పానగల్లు సమీపంలోని ఛాయా సోమేశ్వరాలయం సందర్శించినప్పుడు మరోసారి తెలిసివచ్చింది. ఆలయ ఉప మంటప ద్వారాల్లో పూర్ణకుంభ సహిత ధ్వజశిల కనిపించింది. పూర్ణకుంభం తెలంగాణదా, ఆంధ్రదా అన్న మీమాంస గతంలో జరిగింది. కానీ దేవరకొండ కోట ప్రాంగణంలోనూ, ఛాయా సోమేశ్వరాలయంలోనూ ఆలయ ద్వారాల్లో కనిపించింది. అమరావతి బౌద్ధ స్థూపం నుంచి పూర్ణకుంభాన్ని తీసుకున్నారని మాత్రమే చదువుకున్నాం. అక్కడ పూర్ణకుంభం ఉన్నమాట నిజమే. తెలంగాణలో పూర్ణకుంభం ఉన్నదీ నిజం. ఛాయా సోమేశ్వరాలయంలో గొప్ప శిల్పకళ అసాధారణ నిర్మాణ నైపుణ్యం కళ్లకు గట్టినట్టు కనిపిస్తాయి. సప్తాశ్వాలను పూనిన సూర్య భగవానుని గుడి కూడా ఇందులో ప్రత్యేకమైనది. దశావతారాలను ఆలయ స్థంభం చట్టూ శిల్పాల్లో ప్రదర్శించారు.20160705_133730

20160705_133749

20160705_133809
20160705_135412

20160705_135452

20160705_135647

20160705_134326

20160705_135213

వనసంపదే జలసంపద


కరువొస్తేగానీ నీటి విలువ తెలియడం లేదు. పెద్ద వాళ్లు చెబుతుంటే లెక్క చేయలేదు. గంజి కరువొచ్చింది. అప్పుడెప్పుడో జొన్నల కరువు వచ్చిందట. మరోసారి పంటలు పండక, తిండి లేక, రేగడి బురద తినవలసిన దుస్థితీ వచ్చిందని చెబుతారు పెద్దవాళ్లు. కొన్నేళ్లుగా నీళ్ల కరువూ తరచూ వస్తున్నది. గతంలో ప్రతి నాలుగేళ్లకు ఒకసారి కరువు వచ్చేదట. ఇప్పుడు ప్రతి నాలుగేళ్లకు రెండేళ్లు కరువు వస్తోంది. అయినా పరిస్థితి ఇలా ఎందుకు దిగజారుతున్నదో గుర్తించలేకపోతున్నాం. ఈ కరువు కాటకాలకు ఉమ్మడి బాధ్యత ఉందని మరచిపోయాం. ప్రభుత్వాన్నో, రాజకీయ వ్యవస్థనో తిట్టుకుంటున్నాం. అవకాశం వస్తే ఓట్ల దగ్గర ప్రతీకారం తీర్చుకుంటున్నాం. కానీ సమాజమంతా కలసి ఇవ్వాళ్టి పరిస్థితికి కారణమయ్యామని తెలివి తెచ్చుకోవడం లేదు. చెట్టు ఉంటే వాన. చెట్టు ఉంటే నీడ. చెట్టు ఉంటే గాలి. చెట్టు ఉంటేనే ప్రాణవాయువు. ఇండ్లు కట్టుకుంటాం. అందంగా అనేక అంతస్తులు కడతాం. చుట్టూ ప్రహారీ నిర్మిస్తాం. భవంతి అందరికీ కనిపించడం కోసం బయట ఒక్క చెట్టునూ బతకనివ్వం. చెట్టు ఉండటం మొరటుతనంగా భావించే దుస్థితికి చేరుకున్నాం. కానీ చెట్టు ప్రాణాధారం అన్న సంగతి మరచిపోతాం. ఇళ్లను ఇరుకుగా కట్టుకుని పార్కుల్లోకి వచ్చి వాకింగ్ చేస్తాం. 
ఆ మధ్య యూరపు పర్యటనకెళ్లినప్పుడు చూశాం. కొన్ని నగరాల్లో తప్ప మామూలు పట్టణాలు, గ్రామాల్లో ఒక్క ఇంటికీ ప్రహారీ గోడ లేదు. ప్రాంగణాల విభజన అంతా మొక్కలతోనే. గుబురు పొదలు లేదా పూల మొక్కలతోనే. ఎటు చూసినా ఇళ్లకు పచ్చని పూలమొక్కల హారాలు వేసినట్టు సరిహద్దులు ఉంటాయి. ప్రతి ప్లాటులో 30 నుంచి 40 శాతం స్థలం మాత్రమే నిర్మాణం ఉంటుంది. మిగిలిన స్థలమంతా పచ్చదనం కోసమే కేటాయించడం చూశాం. థాయిలాండ్‌లో తైలంగ్( క్రీస్తు శకం తొలి శతాబ్దాల్లో తెలంగాణ నుంచి బర్మా ద్వారా వెళ్లినవారని చెబుతారు) తెగవారు పాలించినట్టుగా చెబుతున్న లాంఫూన్ ప్రాంతానికి వెళ్లాం. అక్కడ వేల సంవత్సరాల నాటి చెట్లను దేవతల్లా పూజిస్తున్నారు. అవి ఆకాశాన్ని తాకుతున్నాయా అన్నట్టు పెరిగాయి. చియాంగ్మయి నుంచి లాంఫూన్ వెళ్లే దారి వెంట ముగ్గురు మనుషులు చేతులు చాచినా అందనంత పెద్ద చెట్లు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి. వాటికి పసుపు పచ్చని గుడ్డలు కట్టి పూజలు చేయడం కనిపించింది. సుమారు ఐదారు కిలోమీటర్ల పొడవున ఈ చెట్ల బారు కనిపించింది. రోడ్లను విస్తరించవలసి వచ్చినా ఆ చెట్లను మాత్రం కదిలించబోరని గైడు చెప్పాడు. అక్కడ చాలా ఊర్లు, ఇండ్లు చెట్ల మధ్య నుంచి లీలగా కనిపిస్తాయి.

నీళ్లు-నిజాలు

-నిల్వ ఉన్న నీటిని టీఎంసీలలో, ప్రవహించే నీటిని క్యూసెక్కులలో లెక్కగడతారు.
-ఒక సెకనులో ప్రవహించే ఘనపుటడుగుల నీరు అంటే ఒక క్యూసెక్ అంటే 28.3 లీటర్లు. 

-ఒకరోజంతా 11000 ఘనపుటడుగుల నీరు వచ్చి చేరితే అది ఒక టీఎంసీ అవుతుంది. 

-టీఎంసీ అంటే శతకోటి ఘనపుటడుగుల నీరు(థౌజండ్ మిలియన్ క్యూబిక్ ఫీట్స్). 
-ఒక టీఎంసీ అంటే రెండు కోట్ల 80 లక్షల క్యూబిక్ మీటర్లు.

-ఒక టీఎంసీ అంటే 2831 కోట్ల 68 లక్షల 46 వేల 592 లీటర్ల నీరు. 

అంటే 2831 హెక్టార్లలో ఒక మీటరు ఎత్తున నీటిని నిల్వ చేస్తే అదొక టీఎంసీఅవుతుంది. 

-22,956.8 ఎకరాల్లో ఒక అడుగు ఎత్తున నీటిని నిల్వ చేస్తే అది ఒక టీఎంసీ అవుతుంది.

   తెలంగాణ ఒకప్పుడు పచ్చని తివాచీయే. 1909 గెజిట్ ప్రకారం 37.38 శాతం అడవి ఉండేది. 42,929 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో అడవులు ఉండేవి. తెలంగాణ అడవుల్లో ఒకప్పుడు ఏనుగులతో సహా అన్ని రకాల వన్యమృగాలు ఉండేవి. ఎర్రచందనం, టేకు, నల్లమద్ది, జిట్రేగి, ఇప్పతో సహా వందలాది వనజాతి మహావృక్షాలు ఉండేవి. ఇప్పుడు ఆ అడవి 20 శాతానికి పతనమైంది. ఉన్న అడవిలో కూడా భారీ వృక్షాలు ఉండటం లేదు. అడవుల నరికివేత యథేచ్ఛగా కొనసాగుతున్నది. ముప్పైయ్యేళ్ల కింద ఒకాయన టేకు కలప తెచ్చి ఉప్పల్‌లో అమ్ముతున్నాడు. ఎక్కడి నుంచి తెచ్చావని అడిగితే వరంగల్ అడవుల నుంచి అని చెప్పాడు. చాలా మంది కొత్తగా ఇండ్లు కట్టుకుంటున్నవాళ్లు ఆర్డరు చేశారట. నాలుగు లోడ్లు తెచ్చాడట. తెల్లవారే సరికి ఎవరి ఇంటివద్ద ఎంత ఆర్డరు చేశారో అంత దింపేసి వెళ్లిపోయాడు. మరుసటిరోజు ఒక అధికారిని అడిగాను. ఇదేమిటండీ వరంగల్‌లో అడవి మిగలదా? ఇంత దారుణంగా నరికేస్తుంటే ఎవరికీ పట్టదా? అని అడిగాను. మీరు అనవసరమైన విషయాలు పట్టించుకోకండి. వాళ్లు చాలా ప్రమాదకారులు అని నన్ను హెచ్చరించారు. మూడు రోజుల తర్వాత ఆ కలప స్మగ్లరు మా కాలనీకి వచ్చి పిచ్చిపిచ్చి వేషాలేస్తే బాగుండదని హెచ్చరించిపోయాడు. అంటే నేను ఏ అధికారితో మాట్లాడానో ఆ అధికారి వాళ్లకు చెప్పేశాడన్నమాట. తాజాగా అప్పటి అడవి మ్యాపులు ఇప్పటి అడవి మ్యాపులూ మా స్పెషల్ కరెస్పాండెంట్ తెచ్చి చూపించాడు. వరంగల్ జిల్లాలో వాస్తవానికి ఇరవై శాతం కూడా అడవి మిగలలేదు. ఈ విధ్వంసం ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్నది. మొన్నమొన్న కూడా ఏటూరు నాగారం వద్ద అక్రమ కలప తరలిస్తున్న అరడజను ఎడ్ల బండ్లను పట్టుకున్నారు. ఆదిలాబాద్‌లోనూ నరికివేత కొనసాగుతున్నది. గోదావరిలో కలప దుంగల ప్రయాణం యథావిధిగా కొనసాగుతున్నది. కలప స్మగ్లింగులో ఉన్నవాళ్లలో చాలామంది రాజకీయ నాయకులయ్యారు. ఉత్తుత్త కేసులు వారిని ఏమీ చేయలేవు. ఏదైనా చెట్టును నరకడాన్ని పూర్తిగా నిషేధిస్తే తప్ప, నరమేధాన్ని, వనమేధాన్ని సమానంగా పరిగణిస్తే తప్ప ఈ ధ్వంసరచన ఆగేటట్టు లేదు.
ఇప్పుడు ఒక్కొక్క చినుకునూ లెక్కించుకోవలసిన పరిస్థితి. అనుక్షణం ఆకాశంలోకి ఆశగా ఎదురు చూడవలసిన దుస్థితి. ఎక్కడ ఎంత వానపడిందో ఏరోజుకారోజు ఆత్రంగా తెలుసుకోవలసిన పరిస్థితి. గోదావరిలో గత రెండు రోజులుగా రోజుకు లక్షా 30 వేల క్యూసెక్కులు అంటే సుమారు పన్నెండు టీఎంసీల నీరు…అంటే 2 లక్షల 76 వేల ఎకరాల్లో ఒక అడుగు మందం నిలిచే నీరు- బంగాళాఖాతంలో కలుస్తున్నది. గోదావరికి ఆ గట్టున ఈ గట్టున మిగిలిన ఉన్న అభయారణ్యాల పుణ్యాన, అక్కడ అడవిలో ఇంకా అక్కడక్కడా దట్టంగా మిగిలి ఉన్న వనసంపద కారణంగా గాలిలో తేమ ఎక్కువగా ఉన్న మూలాన, మబ్బులు అక్కడ ద్రవించి, చినుకులు కుమ్మరిస్తున్నాయి. ఆదిలాబాద్ నుంచి ఖమ్మం దాకా గోదావ రి గట్టున ఉన్న వాగులు, వంకలు అన్నీ ప్రవహిస్తున్నాయి. గడ్డెన్న జలాశయం నుం చి కిన్నెరసాని జలాశయం దాకా అన్నింటిలోకి నీరు చేరాయి. పొచ్చెర, కుంటాల జలపాతాలు మొదలు బొగత జలపాతం వరకు అన్నీ కనువిందు చేస్తున్నాయి. మిగిలిన రాష్ట్రమంతటా నేల తడిసింది, అక్కడక్కడా చిన్నచిన్న చెరువులు నిండాయి. వాగులు, వంకలకు ఓ మోస్తరుగా నీరొచ్చింది. కానీ పెద్ద జలాశయాల్లోకి ఎక్కడా నీరు చేరలేదు. కొన్నిచోట్ల ఇప్పటికీ లోటు వర్షపాతమే నమోదయింది. 
తెలంగాణ మొదటిసారి నీటి విలువ తెలుసుకుంటున్నది. నీళ్లు, నిధులు, ఉద్యోగాల కోసం ముఖ్యమంత్రి కె.చంద్రశేఖర్‌రావు, ఇతర ఉద్యమ శక్తులు రాష్ట్ర సాధన ఉద్యమంలో రగిలించిన చైతన్యం, ఇప్పుడు ప్రాజెక్టుల నిర్మాణానికి, చెట్ల పెంపకానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తున్న తీరు, శ్రద్ధపెట్టి మాట్లాడుతున్న తీరు, పనులు చేసుకుపోతున్న తీరు అందరినీ ఆలోచింపజేస్తున్నాయి. రాష్ర్టానికి ఎంత శాతం అడవి ఉండాలో, అందుకు ఎన్ని కోట్ల మొక్కలు పెంచాలో లెక్కలు వేసిన ముఖ్యమంత్రి ఇంతకుముందు ఎవరున్నారు? నదుల నుంచి వరదవచ్చినప్పుడే నీరు ఎత్తిపోసుకోవాలని ఇంత పెద్ద ఎత్తున రిజర్వాయర్లను రూపొందించిన ముఖ్యమంత్రి ఎవరున్నారు? హరితహారం, జలసంరక్షణ పరస్పర ఆధారితాలు. నీళ్లుంటే గానీ చెట్లు పెంచలేము. చెట్లు వీలైనంత పెంచితే కానీ వర్షాలు పడవు. అందుకే లభించే చోటు నుంచి నీటిని తరలించి సంరక్షించుకుని కరువుకాలంలో ఉపయోగించుకోవడం అవసరం. తెలంగాణలో ఇప్పటిదాకా ఇటువంటి ఆలోచన చేసిన నాయకత్వం లేదు.

సమైక్య ప్రభుత్వాలు జలయజ్ఞాన్ని ధన యజ్ఞాలుగా మార్చాయి. ఎక్కడపడితే అక్కడ కాలువలు తవ్వారు. కానీ వాటికి నీళ్లివ్వడానికి అవసరమైన ఏర్పాట్లు చేయ డం మరిచారు. ఎక్కడయినా నదుల్లో హెడ్‌వర్క్స్ మొదలు పెట్టి తర్వాత కాలువలు తవ్వుతారు. కానీ సమైక్య పాలనలో అంతా ఇందుకు రివర్సులో జరిగింది. ప్రభుత్వంలో ఉన్నవారు, కాంట్రాక్టర్లు కుమ్మక్కయి తేలికగా పూర్తయ్యే కాలువ తవ్వకం పనులు పూర్తి చేశారు. వాటికి అడ్వాన్సులు ఇచ్చారు. కమీషన్లు తీసుకున్నారు. కానీ పదేళ్ల తర్వాత కూడా చుక్క నీరు రాలేదు. పదివేల కోట్ల రూపాయలు ఖర్చుపెట్టిన కాలువల ద్వారా పదేళ్ల తర్వాత కూడా పైసా అదనపు ఆదాయం రాలేదంటే అది ఎంత నేరం? అటువంటి నేరం జరుగుతుంటే అందుకు భాగస్వాములుగా ఉన్న కాంగ్రెస్, టీడీపీల నాయకులు ఇప్పుడు ప్రాజెక్టులకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమాలంటూ బయలుదేరడం ఆశ్చర్యంగా ఉన్నది. ప్రాజెక్టులు, రిజర్వాయర్ల ప్రాధాన్యం వారికి ఇప్పటికీ బుర్రకెక్కలేదని అర్థమవుతున్నది. మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక రాజకీయ నాయకత్వాల నుంచి తెలంగాణ నాయకులు ఎటువంటి గుణపాఠాలూ నేర్చుకోలేదని అర్థం అవుతున్నది. ఆ రెండు రాష్ర్టాల్లో కృష్ణా, గోదావరి నదులపై ఎన్ని ప్రాజెక్టులు నిర్మించారో లెక్కలేదు. కానీ వారు ఏనాడూ వీధిన పడి గోల చేసుకున్న సందర్భం కనిపించలేదు. ప్రాజెక్టులను అడ్డుకున్న దాఖలాలు లేవు. కానీ ఇక్కడ మాత్రం కొందరు నాయకులు ఏవో వివాదాలు, పేచీలు లేవనెత్తి సంవత్సరాల తరబడి ప్రాజెక్టులను సాగదీసే దుర్మార్గపు ఎత్తుగడలను అవలంబిస్తున్నారు. గతంలో తెలంగాణ ప్రాజెక్టులకు వ్యతిరేకంగా సమైక్యాంధ్ర నాయకులు ఉపయోగించిన కుయుక్తులనే ఇప్పుడు కొందరు తెలంగాణ నాయకులు కూడా పన్నుతుండటం దారుణం. 
గోదావరి, కృష్ణానదులపై వివిధ ప్రాజెక్టుల కింద సుమారు 382 టీఎంసీల నీటి రిజర్వాయర్లను ప్రభుత్వం నిర్మించతలపెట్టింది. ఈ రిజర్వాయర్లు పూర్తయితే తెలంగాణ అంతా సస్యశ్యామలం అవుతుంది. అనేక ఉపనదులు, వాగులు, వంకలు పునర్జీవం పొందుతాయి. ఆరేడు జిల్లాల్లో వ్యవసాయ రంగ రూపురేఖలు మారిపోతాయి. జీవన ప్రమాణాలు మారతాయి. రాష్ట్రంలో ఇంత పెద్ద మొత్తంలో నీరు అందుబాటులోకి వస్తే చెట్లు పెంచడం కూడా జీవితంలో భాగమవుతుంది. హరితహారం సహజంగానే ద్విగుణీకృతం అవుతుంది.