నగరం ఓ పద్మవ్యూహం: ఛేదించడమెలా?

రోడ్లు సరిపోను ఉంటే కదా ఎవరయినా నియంత్రించగలిగేది? రోడ్లు విస్తరిస్తున్నాం. విస్తరించే లోపే రోడ్డుపైకి వచ్చే కొత్త వాహనాల సంఖ్య అసాధారణంగా పెరిగిపోతున్నది. ప్రధాన రోడ్లన్నీ ఇక విస్తరించడానికి వీలులేని పరిస్థితికి చేరుకున్నాయి.ఇక ఇప్పుడు మిగిలిన పరిష్కారం రద్దీ రోడ్లపైకి వచ్చే ట్రాఫిక్‌ను ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలకు మళ్లించడం. ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలున్న చోట ఆ పని చేస్తున్నారు. కొన్నిచోట్ల నత్తనడక నడుస్తున్నాయి. కొన్నిచోట్ల కొత్తగా ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు నిర్మించాల్సి ఉన్నది.


హైదరాబాద్‌లో ఇవ్వాళ ఎవరయినా ఎక్కువగా మాట్లాడుకునే అంశం, ప్రభుత్వాన్నో, జీహెచ్‌ఎంసీనో, పోలీసులనో తిట్టుకునే అంశం గుంతలుపడిన రోడ్లు, విపరీతమైన ట్రాఫిక్ జామ్‌లు, నీళ్లు మళ్లాడటం, పావుగంటలో వెళ్లగలిగిన చోటుకు కూడా గంటల సమయం పట్టడం వంటి సమస్యలే. ఈ సమస్యలన్నీ ఇప్పటికిప్పుడు సంక్రమించినవి కాదు. ఐదారు దశాబ్దాల ప్రణాళికారాహిత్యం, అడ్డగోలు అభివృద్ధి ఫలితం. కానీ ఈ సమస్య రోజురోజుకు పెరుగుతున్నది. జనం, వాహనాలు పెరగడం ఒకవైపు, నాసిరకం రోడ్ల నిర్మాణం మరోవైపు, అనేకచోట్ల వివాదాల వల్ల విస్తరించలేకపోయిన ఇరుకురోడ్లు(బాటిల్‌నెక్స్) ఇంకోవైపు ఈ సమస్యలను జటిలం చేస్తున్నాయి. ఇవి పరిష్కరించలేని సమస్యలు కాదు. మానవసాధ్యం కానిదంటూ ఏదీ లేదు. కావలసింది ఒక్కటే – సంకల్పం. నాయకులు, అధికారుల సమిష్టి కృషి. మొదటిసారిగా మన రాష్ర్టానికి కాస్మోపాలిటన్ నగరం అంటే ఏమిటో నిర్వచనం తెలిసిన యువనాయకుడు నగరపాలన మంత్రి అయ్యారు. ఆయన మాటలు ఒక నమ్మకాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. కానీ చేయాల్సింది చాలా ఉన్నది. చేయవలసిన యంత్రాంగం తరతరాలుగా పాతుకుపోయి ఉన్నది. ఎంత గొప్ప ప్రణాళిక ఉన్నా, ఎంత మంచి ఆలోచనలున్నా అవి ఆచరణలో పెట్టాల్సిన యంత్రాంగం అధికారుల చేతుల్లోనే ఉన్నది. అధికారులు తలుచుకుంటే పనులు సాఫీగా వేగంగా పూర్తి చేయగలరు. పనులు ఆపదల్చుకుంటే అవతలివాడు కోర్టుకు వెళ్లి స్టేలు తెచ్చుకునేదాకా, లేదంటే సంబంధిత వర్గాలు వీధి పోరాటాలకు దిగేదాకా సాగదీయగలరు. నగరజీవనం ఒక పద్మవ్యూహంగా భావిస్తున్నవారున్నారు. నిజానికి సకల సౌకర్యాలు అందుబాటులో ఉండే నగర జీవితం సుఖమయం కావాలి. కానీ సగటు మనిషి రోజూ తిట్టుకుంటూ బతుకుతున్నాడు. బెంజికారున్నవారు కూడా తిట్టుకుంటూనే జీవనం సాగిస్తున్నారు. హైదరాబాద్‌ను ప్రపంచ చిత్రపటంపై పెట్టిన అని పదేపదే డబ్బాకొట్టుకునే వారిని, ఇవ్వాళ హైటెక్ సిటీ జంక్షన్‌లో కాసేపు నిలబెడితే పరిస్థితి తెలిసి వస్తుంది. సైబర్ టవర్స్ ప్రహారీ గోడను అనేకసార్లు వెనుకకు జరిపి కట్టుకోవలసిన పరిస్థితి. రెండు మూడేండ్లకు ఒకసారి రోడ్ల విస్తరణ చేసుకోవడం తప్ప, ఇరవయ్యేండ్లకో, ముప్పయ్యేండ్లకో ప్రణాళికలు రూపొందించుకోవడం అన్న ది గత ప్రభుత్వాలకు తెలియని విషయం. ఇవ్వాళ నగరం ముందున్న ప్రధాన ప్రశ్నలకు సమాధానం వెతుక్కోవడానికి సరైన నాయకత్వం ఉన్నది. ఈ నగరానికి ఉన్న ప్రధానమైన సమస్య ఇప్పుడు ట్రాఫిక్ సమస్యే. విద్యుత్ కొరత లేదు. తాగునీటి సమస్య కూడా కొలిక్కి వచ్చింది. ఇతరత్రా వ్యవస్థలన్నీ దారిలో పడుతున్నాయి. పోలీసులు కూడా కొన్ని కూడళ్లను మూసేసి, వాహనాలను అటు మలిపి ఇటు మలిపి వీలైనంత వరకు ట్రాఫిక్ సమస్యను తగ్గించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. కానీ కాస్త వర్షం వస్తేనే మొత్తం అతలాకుతలం అవుతున్నది. 

నగర జీవితం ఆగమవుతున్నది. హైదరాబాద్‌ను ఈ పరిస్థితుల నుంచి గట్టెక్కించడానికి ఇప్పుడు ప్రధానంగా పట్టించుకోవలసింది రోడ్లు, ట్రాఫిక్ ఈజ్ గురించే. రోడ్లు సరిపోను ఉంటే కదా ఎవరయినా నియంత్రించగలిగేది? రోడ్లు విస్తరిస్తు న్నాం. విస్తరించే లోపే రోడ్డుపైకి వచ్చే కొత్త వాహనాల సంఖ్య అసాధారణంగా పెరిగిపోతున్నది. ప్రధాన రోడ్లన్నీ ఇక విస్తరించడానికి వీలులేని పరిస్థితికి చేరుకున్నాయి. ఇక ఇప్పుడు మిగిలిన పరిష్కారం రద్దీ రోడ్లపైకి వచ్చే ట్రాఫిక్‌ను ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలకు మళ్లించడం. ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలున్న చోట ఆ పని చేస్తున్నారు. కొన్నిచోట్ల నత్తనడక నడుస్తున్నాయి. కొన్నిచోట్ల కొత్తగా ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు నిర్మించాల్సి ఉన్నది. ఉదాహరణకు అమీర్‌పేట నుంచి సికింద్రాబాద్ రోడ్డు. సికింద్రాబాద్ వెళ్లాలంటే ఒక్కటే దారి. ప్రత్యామ్నాయ మార్గం లేదు. ఎంత ట్రాఫిక్ ఉన్నా కుంటుతూ కునుకుతూ పోవలసిందే. ఖైరతాబాద్ నుంచి నెక్లెస్ రోడ్డు ద్వారా వెళ్లవచ్చు. కానీ అక్కడ రాష్ట్రపతి రోడ్డును దాటడం కూడా కష్టమే. సికింద్రాబాద్‌కు చేరేందుకు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు ఏమి నిర్మించగలమో ఆలోచించాలి. బల్కంపేట ఎల్లమ్మ ఆలయం నుంచి బేగంపేట ైఫ్లెఓవర్ వరకు నిర్మించిన రోడ్డు ద్వారా ైఫ్లె ఓవర్ కింది నుంచి పోస్టాఫీసు పక్క నుంచి రైల్వే ట్రాక్ దాకా వెళ్లేందుకు దారి ఉంది. అక్కడ నాలాపై ఒక వంతెనవేసి మినిస్టర్ రోడ్డు దాకా మార్గం వేయడానికి అవకాశం ఉంది. మినిస్టర్ రోడ్డు నుంచి ప్యారడైజ్‌కు వెళ్లే అవకాశం ఉన్నది. అలాగే పంజాగుట్ట నుంచి హైటెక్ సిటీదాకా బంజారా హిల్స్ రోడ్డు నంబర్ 2, జూబ్లీ హిల్స్ 36లకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఎర్రగడ్డ నుంచి బోరబండ, అల్లాపూర్ రోడ్డును కూకట్‌పల్లి హైటెక్‌సిటీ రోడ్డుకు కలిపి ట్రాఫిక్ మళ్లించవచ్చు. కూకట్‌పల్లి- లింగంపల్లి రోడ్డుకు ప్రత్యామ్నాయంగా మూసాపేట నుంచి చందానగర్ దాకా రోడ్డు ప్రతిపాదించారు. కొంతపూర్తి చేశారు. చాలా పనులు పెండింగులో పెట్టారు. ట్రాఫిక్ అంతంతమాత్రంగా వెళుతోంది. ఇలా నగరంలో ప్రతి రద్దీరోడ్డుకు ఒక ప్రత్యామ్నాయ మార్గాన్ని అన్వేషించి కనీసం చిన్నవాహనాలనయినా సాఫీగా వెళ్లిపోయేట్టుగా చేయాల్సి ఉన్నది. మూసీకి ఇరువైపుల రోడ్లు వేసి వాటిని ఇన్నర్, ఔటర్ రింగు రోడ్డులకు అనుసంధానం చేయడం కూడా ఒక ప్రత్యామ్నాయం. 

మరో ముఖ్యమైన అంశం రోడ్లు వేసే విధానం. అమెరికా, యూరప్‌లలోని రోడ్ల ను చూసి మన రోడ్లను చూస్తే విస్మయం కలుగుతుంది. నార్వే రాజధాని ఓస్లోలో అడిగాను ఇక్కడ ఎంతకాలానికి ఒకసారి రోడ్డు వేస్తారని. మేము చూడగా ఎప్పుడూ వేయలేదు. ఎప్పుడు వేస్తారో తెలియదు. మాకైతే రోడ్లపై ఎప్పుడూ ఇబ్బంది కలుగలేదు అని అక్కడ పనిచేస్తున్న పౌరుడొకరు చెప్పారు. పారిస్‌లో కూడా రోడ్లపై గుంతలు చూసిన దాఖలా లేదు. దుబాయ్, బ్యాంకాక్..రోడ్లు రన్‌వేల మాదిరిగా ఉంటాయి. మరి మనదగ్గరో. ఇలా వేసి వెళతారు. అలా లేచిపోతుంది. ఇక్కడ రోడ్లు కాంట్రాక్టర్ల కోసం ఉన్నట్టుగా ఉంది కానీ ప్రజల కోసం ఉన్నట్టుగా అనిపించదు. కాంట్రాక్టరుకు బాధ్యత లేదు. కాలపరిమితి లేదు. మెయింటెనెన్సు లేదు. రోడ్డుకు గ్యారెంటీ లేదు. ఇప్పుడున్న కాంట్రాక్టు విధానంలో గయన్నీ యాడ కుదురుతయ్ అని మొన్న ఓ కాంట్రాక్టర్ నిస్సంకోచంగా చెప్పారు. రోడ్డు కాంట్రాక్టు అంటే పిట్టకింతబెల్లం నాకింత బెల్లం అన్నట్టుగా పంచుకోవడమే అవుతున్నది. పంచుకోగా మిగిలింది రోడ్డు వేయడానికి ఖర్చు పెడుతున్నారు. అందుకే నాసిరకం రోడ్లు వస్తున్నాయి. జనం ఇక్కట్లు పడుతున్నారు. వాహనాలు ధ్వంసం అవుతున్నాయి. ప్రమాదాలు జరుగుతున్నాయి. ఎవరూ ఎవరికీ బాధ్యులు కారు అనే ధోరణి జనానికి విసుగుపుట్టిస్తున్నది. తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఈ ధోరణికి అడ్డుకట్ట వేసే ప్రయత్నంలోనే వైట్ టాప్ రోడ్లను ప్రయోగాత్మకంగా వేసి చూసింది. సిమెంటు ఉత్పత్తిదారులు ముందుకు వచ్చి బంజారాహిల్స్ సిటీ సెంటర్ నుంచి జహీరానగర్ వరకు రోడ్డు వేశారు. ఆ రోడ్డు వేసి ఏడాది అవుతున్నది. ఇప్పటివరకు చిన్న గుంతపడింది లేదు. నీరు నిలిచింది లేదు. ఆ రోడ్డుపై ఎక్కడయినా వాహనం ఆపాలంటే కూడా వాహనదారులకు సిగ్గనిపిస్తుంది. ఆ రోడ్డు అంత బాగా ఉంది మరి. ఇరవైయ్యేళ్లు ఆ రోడ్డు చెక్కు చెదరదని సిమెంటు ఉత్పత్తిదారులు చెబుతున్నారు. ప్రభుత్వం అందుకే ఇటీవల నగరంలో మూడు వేల కిలోమీటర్ల రోడ్డును వైట్ టాపింగ్ చేయించే విషయమై సంప్రదింపులు జరుపుతున్నది. ైఫ్లె ఓవర్లు నిర్మించడంలో కూడా మనం ఇప్పటికీ బండపద్ధతులే అనుసరిస్తున్నాం. బండ దిమ్మలతోనే పైరోడ్లు వేస్తున్నాం. ఆధునికతను అందిపుచ్చుకోవడం లేదు. ఒక రిజర్వాయరులో తట్టెడు మట్టిపోయకుండా, పక్కనే ఉన్న కొండను పగులగొట్టకుండా సన్నని పిల్లర్ల మీద ఒక జాతీయ రహదారిని నిర్మించారంటే నమ్మగలమా? నగరంలో చాలాచోట్ల ఇటువంటి వంతెనలు నిర్మించవచ్చు. 

అయితే ఇందులో అనేక సమస్యలున్నాయి. రోడ్ల నిండ డ్రైనేజీ లైన్లు, కేబుల్స్ ఎక్కడ ఏది ఉందో తెలియదు. వరదనీరు, డ్రైనేజీ నీటికి ఒకటే కాలువ. రోడ్డుపైన కరెంటు తీగలు, కేబుల్ టీవీల తీగలు, ఇంటర్‌నెట్ తీగలు గందరగోళంగా అల్లుకుపోయి ఉంటాయి. వీటన్నింటినీ సింక్రనైజ్ చేసి ఒక పరిష్కారం కనుక్కోవలసి ఉం ది. ఈ వ్యవస్థలన్నింటినీ ఒక క్రమపద్ధతిలో డక్టులు, డ్రైనేజీ, వరద కాలువలు అన్నీ భూగర్భంలో నిర్మించి పైన శాశ్వత ప్రాతిపదిక రోడ్లు నిర్మించాల్సి ఉన్నది. ఆచరణ లో ఇదంతా సాధ్యమవుతుందా? ఇన్ని వ్యవస్థలను ఏకీకరించేది ఎవరు? ఎలా? అన్న సమస్యలు నగరపాలన యంత్రాంగాన్ని వెంటాడుతున్నాయి. ముందే అనుకున్నట్టు సంకల్పం ఉంటే కానిది ఏదీ లేదు. ఆధునిక నగరాలన్నీ ఎవరో ఒకరు పూనుకుని నడుంబిగిస్తేనే దారికి వచ్చాయి. ముఖ్యంగా అధికార యంత్రాంగం సహకరించడం సహకరించకపోవడం చాలా తేడా తీసుకువస్తుంది. ఒక అధికారి ఉన్నా రు. రోడ్డుపై ఒక ప్రార్థనా మందిరం తొలగించి, పక్కనే ప్రతిష్ఠించాలని జీహెచ్‌ఎంసీ నిర్ణయించింది. అందరూ భయపడుతున్నారు. ఆ అధికారి ముందుకు వచ్చారు. అన్ని వ్యవస్థల సహకారమూ తీసుకున్నారు. పోలీసులు, రోడ్డు వేసేవారు మొదలు తాపీ మేస్త్రీ వరకు అందరూ అర్ధరాత్రి ఒంటిగంట తర్వాత పని మొదలుపెట్టారు. తెల్లవారు జామున ఐదు గంటలకు పని పూర్తయింది. ప్రార్థనా మందిరం రోడ్డు పక్కనే ఉన్న ప్రభుత్వ స్థలంలోకి మారింది. రోడ్డు క్లియర్ అయింది. అక్కడ ప్రార్థనా మందిరం ఉన్నట్టు, తొలగించినట్టు ఆనవాళ్లు లేకుండా తారురోడ్డు వేసి ఉంది. ఉదయం పూట చూసిన కొందరు భక్తులు ముందుగా ఆవేశపడ్డారు. తర్వాత పక్కనే ఇంకా మెరుగైన స్థలంలో మందిరాన్ని చూసి సంతోషపడ్డారు. మరో అధికారి ఉన్నారు. మా భూమిలోంచి రోడ్డు పోవద్దని ఒక రైతు వచ్చాడు. నోటిఫికేషన్ ఇచ్చాము ఇప్పుడేమీ చేయలేము అని ఆ అధికారి చెప్పాడు. ఎట్లయినా చేసి రోడ్డు ఆపాలి మీరే మార్గం చెప్పండి అని నాలుగు డబ్బులు చేతిలో పెట్టారు. కోర్టుకెళ్లు అప్పటిదాకా పని జరుగకుండా నేను చూస్తా అని చెప్పాడా అధికారి. వేరే పొలం నుంచి వెళ్లాల్సిన రోడ్డును నా పొలంలోకి తిప్పారని కేసు వేయండి అని ఒక సలహాకూడా పారేశాడు.ఆ కేసు వేసి స్టే తెచ్చుకున్నాడు రైతు. ఇప్పటికి దశాబ్దం గడుస్తున్నది. స్టే వేకేషన్ కోసం ప్రభుత్వం నుంచి అప్పీలు వేసినవారు లేరు. ఆ రైతు మాత్రం సదరు అధికారికి వీలైనప్పుడల్లా దావతులు, దక్షిణలు అందిస్తూ పోతున్నా డు. ఎవరు బాగుపడ్డారు? రైతూ బాగుపడి ఉండడు. అధికారి బాగుపడి ఉంటా డు. ఆ రోడ్డు కోరుకున్న వందలాది మంది ప్రజలు నష్టపోతారు. మనకు కావలసిన అధికారులెవరో అర్థమయిందనుకుంటాను. హైదరాబాద్‌లో ఈ పద్మవ్యూహాన్ని ఛేదించాలంటే మెరికల్లాంటి, మెరుపుల్లాంటి అధికారులు కావాలి. ఒక్క కమిషనర్ మంచివారయితే, సమర్థుడయితే ప్రయోజనం లేదు. క్షేత్రంలో పనిచేసే అధికారులే ముఖ్యం. వాళ్లు నిజాయితీపరులూ, మంచి వాళ్లూ కావాలి. ప్రజాప్రయోజనమే పరమావధిగా భావించేవారు కావాలి.
-kattashekar@gmail.com

Advertisements

Symbols of destructionist politics

Opportunistic intellectuals who habituated to do some harakiri on any issue, obstructing irrigation projects in the name of farmers. These people fight for projects and water in some areas and fight against projects in other areas. 
Two days ago CPM cadre staged a rastaroko in Nalgonda demanding completion of LLC. The next day they staged rastaroko n Medak district opposing Mallannasagar Project. They dont have common stand and principle.
Creating trouble and raising flags is their main agenda. CPM never fought such battle against Polavaram. They dint achieved single benefit tohe people. Creating rubble seems to be intellectualism to some than achieving a penny to people. 
People who served the blood soaked YSR regime now pretending to be friends of farmers and creating trouble to Telangana. CPM cursed to the dust by the people for its destructionist politics and anti people theories. 
CPM never behaved as a Telangana party. Nalgonda people voted for CPM for years, but they dint get a single road to the villages. CPM dried up and dragged Nalgonda to bankbench in Nalgonda District. Water is lifeline of development. Why r u oppose it?
You show me single a incident in YSR regime, when he constructed maasive reservoirs- more than a dozen in Rseema? Where these parties and intellectuals sleeping? YSR and Chandrababu regimes acquired lakhs of acres and gave it to SEZs, why a single agitation registered by these forces?

రిజర్వాయర్లే ఎందుకు?

భౌగోళిక శాస్త్రవేత్తలు భూ ఆవరణ లక్షణాలను నాలుగు రకాలుగా విభజించా రు. పర్వతప్రాంతాలు, మైదానాలు, పీఠభూములు, కొండ ప్రాంతాలు. పర్వతాలు, కొండ ప్రాంతాల్లో జలాశయాలు సహజసిద్ధంగా ఏర్పడతాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో కొండల మధ్య నిర్మించుకునే అవకాశమూ ఉంటుంది. మైదాన ప్రాంతాల్లో ఎక్కడా జలాశయాలు పెద్దగా ఉండవు. గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాలో కూడా ఎక్కడా వ్యవసాయానికి నీరందించడం కోసం జలాశయాలు కనిపించవు. తాగునీరు అందించడంకోసం ప్రతి ఊర్లో ఒక మంచినీటి చెరువు ఉంటుంది. దానిని భద్రంగా కాపాడుకుంటారు. హర్యానాలోనూ అంతే ఎక్కడా సాగునీటి చెరువులు కనిపించవు. ప్రతి ఊరి కీ ఒక మంచి నీటి చెరువు ఉంటుంది. సాగునీరంతా కాలువల ద్వారానే సాగుతుం ది. మైదానాల్లో నీరు బలబలా జారిపోదు. హర్యానా హిమాలయాల సానువుల్లో మొదలై ఢిల్లీదాకా ఉంటుంది. అంతా ఒక్క తీరుగా ఉంటుంది. కొండప్రాంతాలు, ఎత్తుపల్లాలు చాలా తక్కువ. హిమాలయాల సానువుల్లో హర్యానా భూమి ఎత్తు సముద్ర మట్టం నుంచి 1100 అడుగులు కాగా, కురుక్షేత్రలో 834 అడుగులు, ఢిల్లీ సమీపంలోని గుర్గాంలో 700 అడుగులు. అంటే ఆ చివరి నుంచి ఈ చివరికి వచ్చేసరికి హర్యానా వాలిపోయింది 400 అడుగులు. అక్కడా రాజులు, రాజ్యాలు ఉన్నాయి. కానీ ఏ ఒక్క రాజూ సాగునీటి కోసం చెరువులు తవ్వించిన దాఖలాలు లేవు. గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాలో కూడా రాజులు, రాజ్యాలు నడిచాయి. అక్కడా సాగునీటి చెరువులు ఎక్కడా కనిపించవు. ఈ చెరువుల సమస్యంతా పీఠభూముల్లోనే ఉంది. వందల ఏళ్ల క్రితం నుంచి ఈ ప్రాంతాలను పరిపాలించినవారు పెద్ద పెద్ద చెరువులు నిర్మించడం ఒక యజ్ఞంగా నిర్వహించారు. చాళుక్యులు, ఇక్షాకులు, కాకతీయులు, ఏరువ, రాచకొండ రాజులు, శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు అందరూ చెరువులు నిర్మించడానికి ఎందుకంత శ్రద్ధ కనబరిచారో అర్థం చేసుకోవలసి ఉంది. రాయలసీమలో అనేక చెరువులకు ముందుగా రాజుల పేర్లో వారి వంశ ప్రముఖుల పేర్లో చేర్చి బుక్క సముద్రం, తిమ్మసముద్రం, రామసముద్రం, రాయసముద్రం వంటి అనేక చెరువులు ఉంటాయి. కంభం చెరువు కూడా అటువంటిదే. తెలంగాణలో పాకాల, రామ ప్ప, గణపవరం, ఉదయసముద్రం చెరువులు అలా ఏర్పడినవే. వారు ఎందుకు ఇలా చెరువులపై దృష్టిని కేంద్రీకరించవలసివచ్చిందో చరిత్రకారులు కూడా తమ గ్రంథాల్లో నమోదు చేశారు. 
పీఠభూమి స్వభావం వల్ల నీరు నిల్వదని, భూమి ఒకవైపు వాలిపోవడం వల్ల నీరు జారిపోతుందని, తొందరగా ఆవిరయిపోతుందని, నేల తొందరగా పొడిబారుతుందని, వర్షాలు లేని కాలంలో నీటిని సాగు, తాగు అవసరాలకు వాడుకోవడానికి వీలుగా చెరువులు అవసరమయ్యాయని, అందుకే రాజులు చెరువులపై దృష్టిని కేంద్రీకరించారని చరిత్రకారుడు జేడీబీ గ్రిబల్ తన ద హిస్టరీ ఆఫ్ దక్కన్ పుస్తకంలో పేర్కొన్నారు. దక్కను అంతటా ఈ చెరువులు ఎక్కువగా ఉండడానికి ఇదే కారణమని ఆయన పేర్కొన్నారు. వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించడానికి అప్పటి రాజులు చేసిన కృషిని ఆయన ప్రశంసించారు. మొదటి నుంచి ప్రతి నాలుగేళ్లకు ఒక సంవత్సరం కరువు రావడం చూస్తున్నామని, ప్రకృతి సమతౌల్యం దెబ్బతినడం వల్ల ఇప్పుడు ప్రతి ఐదేళ్లకు రెండేళ్లు కరువు రావడం మొదలయిందని వాతావరణ నిపుణులు చెబుతున్నారు. తెలంగాణలో ఏటా వరుసగా కరువుబారిన పడుతున్న మండలాల జాబితా ప్రభుత్వం వద్ద ఉంది. ఎవరయినా తెప్పించి చూస్తే అర్థమవుతుంది. అటువంటి మండలాలు తెలంగాణలో సగానికిపైగా ఉంటున్నాయి. వార్షిక వర్షపా తం సగటు తక్కువగా ఉండటం వల్ల అవి కరువు ప్రాంతాలవుతున్నాయి. అతి కష్టంమీద ఒక పంట తీయ గలుగుతారు. అటువంటి ప్రాంతాలకు భగీరథ ప్రయత్నం చేసి నీరు మళ్లిస్తే తప్ప తిరిగి కోలుకోలేవు. అక్కడి ప్రజల జీవితాలు బాగుపడవు. పీఠభూమి భౌగోళిక లక్షణాలను ఆ కాలపు నాయకత్వం అర్థం చేసుకున్నంతగా, మన ప్రతిపక్ష నాయకులు అర్థం చేసుకోలేదని భావించవలసి వస్తున్నది. పీఠభూమి పేరే పీఠం నుంచి వచ్చింది. కొంత సమతలంగా, కొంత బోలుగా ఉండి ఒకవైపు వాలిపోయి ఉంటుంది. పీఠంపైన గానీ, బోలుతలంపైన గానీ నీరు నిలబడదు. జారిపోతుంది. తెలంగాణను భౌగోళికంగా అర్థం చేసుకోకపోతే ఎడ్డెమంటే తెడ్డెమనే వాదనలు జీవితాంతం ఇలాగే కొనసాగుతాయి. తెలంగాణ పశ్చిమ సరిహద్దుల్లో వికారాబాద్ కొండలు సముద్ర మట్టానికి 2304 అడుగుల ఎత్తున ఉంటే ఆంధ్రలో ప్రవేశించే నల్లబండగూడెం వద్ద పాలేరు నదిపై నిర్మించిన జాతీయ రహదారి బ్రిడ్జి సముద్ర మట్టానికి 251 అడుగుల ఎత్తున ఉంది. కృష్ణమ్మ రాష్ట్రంలో ప్రవేశించిన చోట కర్ణాటక సరిహద్దు సముద్ర మట్టానికి 1063 అడుగుల ఎతు ్తకాగా శ్రీశైలం డ్యాం సుమారు 910 అడుగులు, నాగార్జునసాగర్ వద్ద 610 అడుగులు. ఆదిలాబాద్‌లో నాగపూర్ జాతీయ రహదారి బ్రడ్జి 780 ఎత్తున ఉండగా, మహబూబునగర్ నుంచి కర్నూలులో ప్రవేశించే జాతీయ రహదారి బ్రిడ్జి 900 అడుగుల ఎత్తున ఉంది. గోదావరి తెలంగాణలో ప్రవేశించే కందకుర్తి వద్ద సముద్ర మట్టం నుంచి ఎత్తు 1097 అడుగులు కాగా, కాళేశ్వరం వద్ద కన్నెపతల్లి బ్రిడ్జి ఎత్తు 335 అడుగులు. ఖమ్మంలో భద్రాచలం వద్ద 120 అడుగులు. అంటే తెలంగాణ పశ్చిమం నుంచి తూర్పు దిక్కుగా కొన్ని చోట్ల వెయ్యి అడుగులు మరికొన్ని చోట్ల రెండు వేల అడుగులు పూర్తిగా వాలిపోయి ఉంటుంది. పీఠభూముల స్వభావం అది. వరద కూడా నిలబడి ప్రవహించదు. ఉధృతంగా సాగిపోతుంది. నీరు భూమిలోకి ఇంకదు. అందుకే మనకు జలాశయాలు నిర్మించుకోవడం తప్పనిసరి. కాలం అయినప్పుడు, వరద వచ్చినప్పుడు పట్టి పెట్టుకోవడం తప్ప వేరే గత్యంతరం లేదు.

తెలంగాణలో నదులపై, ఉపనదులపై రిజర్వాయర్ల నిర్మాణం ఎప్పుడో చేయవలసింది. చేయలేదు. కుట్రపూరితమైన నిర్లక్ష్యం వల్ల తెలంగాణ నీళ్లకు నోచుకోలేదు. గోదావరిపై శ్రీరాంసాగర్‌ను 120 టీఎంసీల సామర్థ్యంతో నిర్మించాలని ముందుగా తలపెట్టారు. సమైక్యాంధ్రలో అది 90 టీఎంసీలకు తగ్గిపోయింది. పూడిక చేరి నీటి నిల్వ సామర్థ్యం ఇంకా తగ్గిపోయింది. ఎంత విడ్డూరమంటే శ్రీరాంసాగర్ నుంచి 380 కిలోమీటర్ల పొడవు నీళ్లు పారించాల్సిన కాకతీయ కాలువ నీటి విడుదల సామర్థ్యం అతికష్టం మీద 9000 క్యూసెక్కులు. సమైక్యపాలనలో అయితే అది 7000 క్యూసెక్కులు కూడా ఉండేది కాదు. కాలువల సామర్థ్యం ఎక్కువగా ఉంటే బాగా వరద ఉన్నప్పుడు వేగంగా కాలువలో చివరి భూముల దాకా నీరు తీసుకునే అవకాశం ఉండేది. కానీ అశ్వత్థామ హతః కుంజరః అన్నట్టు ప్రాజెక్టులు కట్టారు. కాలువల గొంతు పిసికారు. కాకతీయ కాలువలో వరంగల్లుకు నీరు రావడానికి నెల లు, ఇప్పుడు సంవత్సరాలు ఎదురు చూడాల్సిన పరిస్థితి. ఇచ్చంపల్లి ప్రాజెక్టు బహుళార్ధకసాధక ప్రాజెక్టుగా నిర్మించాల్సి ఉండె. నాలుగు రాష్ర్టాలూ సూత్రప్రాయంగా ప్రాజెక్టు నిర్మాణానికి అంగీకారం తెలిపాయి. ఎత్తువిషయంలో చర్చలు జరగాల్సి ఉండె. ఆ ప్రాజెక్టు నిర్మించతలపెట్టిన నాడు గోదావరి వెంట ఇన్ని గ్రామాలు లేవు. అప్పుడు నిర్మించలేదు. ఇప్పుడు నిర్మించాలంటే నిర్వాసితుల సమస్య. అప్పుడు సమైక్యవాదులు కుట్ర చేశారు. ఇప్పుడు ప్రతిపక్షనాయకులు నిర్వాసితుల పేరుతో ప్రాజెక్టులను అడ్డుకోవాలని చూస్తున్నారు. ఇటువైపు జూరాల విషయంలోనూ అదే జరిగింది. జూరాల కాలువలు చూడండి. 400 క్యూసెక్కులు, 600 క్యూసెక్కులు. పది హెచ్‌పీ మోటార్లు నాలుగైదు పెడితే ఆ మాత్రం నీరు పారించవచ్చు. కాలువ లు అవసరం లేదు. ఈ కాలువల నీళ్లు కాలువ చివరి భూములకు చేరాలంటే ఎన్ని రోజులు పడుతుంది? జూరాల వద్ద ఏ సంవత్సరమయినా 18 టీఎంసీల నీరు ఉపయోగించుకోగలుగుతున్నామా? ఇక్కడా అంతే తెలంగాణకు ప్రాజెక్టు కట్టినట్టు పోజు. కాలువల గొంతుమాత్రం నులిమారు. నాగార్జునసాగర్ పరిస్థితి కూడా అలాగే చేశారు. ఏడు కిలోమీటర్ల ఎగువన పెద్దగట్టుకు బంజారా గట్టుకు మధ్య నిర్మించాల్సిన ప్రాజెక్టును సమైక్య ప్రాజెక్టు పేరిట కిందికి తీసుకుపోయారు. కృష్ణాకు కుడివైపున పెద్ద గట్టుకు, ఎడమవైపున నంబాపురం గట్టుకు మధ్య నందికొండ ప్రాజెక్టును నిర్మించి ఉంటే నల్లగొండ పట్టణానికి పై నుంచి గ్రావిటీ ద్వారా నీరు వచ్చి ఉండేది. పెద్ద గట్టు ఎత్తు 830 అడుగులు కాగా, నంబాపురం గట్టు ఎత్తు 730. నల్లగొండ పట్టణం వద్ద ఇప్పుడు ప్రవహించే ఏఎంఆర్ కాలువ ఎత్తు సముద్ర మట్టం నుంచి 740 అడుగులు. సముద్ర మట్టం నుంచి సూర్యాపేట ఎత్తు 577 అడుగులు మాత్రమే. కానీ ప్రాజెక్టును ఆరేడు కిలోమీటర్లు కిందికి దింపి 600 అడుగుల ఎత్తున నిర్మించారు. తెలంగాణ గొంతుకోశారు. రెండు కాలువల కింద సమానంగా సాగుచేసుకోవచ్చని చెప్పిన పెద్ద మనుషులు తెలంగాణలో ఆరులక్షల ఎకరాలకు మాత్రం నీరిచ్చి, కాలువను మళ్లీ ఆంధ్రకు మళ్లించారు. శ్రీశైలం ఎడమ కాలువది మరీ మోసం. 1983లో శ్రీశైలంలో అటు ఎస్‌ఆర్‌బీసీ, ఇటు ఎస్‌ఎల్‌బీసీ నిర్మించాలని ఒక్కసారే నిర్ణయం జరిగింది. ఎస్‌ఆర్‌బీసీ 15000 క్యూసెక్కుల సామర్థ్యంతో కాలువ పూర్తి చేసి రెండు దశాబ్దాలయింది. ఆ తర్వాత ఎస్సార్‌బీసీకి నీరిచ్చే పోతిరెడ్డిపాడు సామర్థ్యాన్ని మళ్లీ మరో 45 వేల క్యూసెక్కులకు పెంచి కూడా దశాబ్దం దాటింది. కేవలం 4000 క్యూసెక్కుల సామర్థ్యంతో తలపెట్టిన ఎస్‌ఎల్‌బీసీ టన్నెలు మాత్రం ఇప్పటికీ పూర్తి కాలేదు. ఎప్పటికి పూర్తవుతుందో ఎవరికీ తెలియదు.

తెలంగాణను ఇన్నేళ్లు పాలించిన కాంగ్రెస్, టీడీపీ నాయకులకు ఒక్కరికయినా నీళ్ల సోయి ఉందా? సాగునీళ్లు లేకపోవడం వల్లే తెలంగాణ ఇలా ఎండిపోయిందని, సాగునీరు ఉండటం వల్లనే ఆంధ్ర అలా డెల్టా అయిందని గుర్తించారా? వీళ్లకు నీళ్లి చ్చి పొలాలు పారిస్తే మన మాట వింటారా అని భూస్వామ్య తర్కం వినిపించిన నాయకులు కాంగ్రెస్, టీడీపీలలో ఉన్నారు. అటువంటివారి నుంచి ఇంకేమి ఆశించగలం? నీటి విలువ తెలిసిన వారికి, తెలియని వారికి ఉండే తేడా ఇప్పుడు స్పష్టంగా చూస్తున్నాం. తెలంగాణ ఉద్యమం నుంచి వచ్చిన నాయకులు, మంత్రు లు, ఎమ్మెల్యేలు, ఎంపీలు ఇవ్వాళ ప్రాజెక్టుల దగ్గర నిద్రలు చేస్తున్నారు. ఇంజినీర్ల దగ్గర కూర్చుని తొందరగా నీళ్లు తీసుకోవడానికి గల అవకాశాలను వారం వారం సమీక్షిస్తున్నారు. ఎవరి జిల్లాలో వారు వెంటపడి పనులు చేయించుకుంటున్నారు. నిధులు అవసరమయితే వెంటనే ముఖ్యమంత్రితో మాట్లాడి ఇప్పించుకుంటున్నారు. ఇప్పుడు జూరాలకు నీరు రావడం పండుగలా జరుపుకుంటున్నారు. గతం లో జూరాల పూర్తిగా నిండకుండానే గేట్లు ఎత్తేసిన సందర్భాలు అనేకం. ఇప్పుడు ఆచితూచి నిర్ణయాలు చేసే అధికారం తెలంగాణ చేతికి వచ్చింది. కాంగ్రెస్ నాయకులు ఎప్పుడయినా ప్రాజెక్టుల మొఖాన చూశారా. మనిషి మనుగడకు మొత్తం నీరే ఆధారమని ఎప్పుడయినా మాట్లాడుకున్నారా? ఇప్పటికయినా రాజకీయ నాయకత్వం, మేధావులు తెలంగాణ అవసరాలను తెలుసుకుని మసులుకుంటే భవిష్యత్తు తరాలకు మంచిది. రాజకీయాలకోసం, వాదాలకోసం ప్రాజెక్టులను, రిజర్వాయర్లను అదేపనిగా వ్యతిరేకిస్తూ తెలంగాణ పునర్నిర్మాణానికి ప్రతిబంధకంగా మారడం ఎవరికీ మంచిది కాదు. ప్రారంభించిన ప్రాజెక్టులకు అడ్డుపడటం, ప్రారంభించనివాటికోసం ఊరేగింపులు చేయడం రాజకీయ అజ్జకారితనం అవుతుంది తప్ప, నిర్మాణాత్మక పాత్ర అనిపించుకోదు. 

అసలు మీకు కావలసిందేమిటి?

palamuru

అప్పుడలా ఇప్పుడిలా…ఏమిటీ గోల

పాలమూరు రంగారెడ్డి ప్రాజెక్టును జూరాల జలాశయం నుంచి ఎత్తిపోసి కొడంగల్, రంగారెడ్డి జిల్లాదాకా నీరు తీసుకురావడానికి ప్రభుత్వం తొలుత ప్రయత్నించింది. డిజైన్ల రూపకల్పన కూడా జరిగింది. ఎక్కడెక్కడ రిజర్వాయర్లు నిర్మించాలో, ఎంత భూమిని సేకరించాలో నిర్ణయించారు. అయితే ప్రతిపక్షాలు ఈ ప్రాజెక్టుకు ఇంకా పని మొదలు కాక ముందే ఆందోళన మొదలు పెట్టాయి. రేవంత రెడ్డి, ఇతర టీడీపీ నాయకులు ముంపుగ్రామాల్లో ముందుగానే సభలు పెట్టి తమ శవాల మీదనే ప్రాజెక్టులు కట్టాల్సి ఉంటుందని శపథాలు చేశారు. జనాన్ని రెచ్చగొట్టారు. ఈ లోగా నీటి లభ్యతకు గల అవకాశాలపై పునస్సమీక్ష చేసి జూరాల కంటే శ్రీశైలం జలాశయం నుంచి ఎక్కువ రోజులు ఎక్కువ నీరు తీసుకోవడానికి అవకాశం ఉంటుందని ఇంజనీరింగు నిపుణులు సూచన చేశారు. అది పరిశీలించిన తర్వాత ప్రభుత్వం కల్వకుర్తి సమీపం నుంచి రంగారెడ్డి దాకా ప్రాజెక్టుకు రూపకల్పన చేశారు. పనులు మొదలు పెట్టారు. అప్పుడు జూరాల-రంగారెడ్డికి అడ్డం పడినవారు ఇప్పుడు అదే ప్రాజెక్టు కావాలని యాగీ చేస్తున్నారు.

మొదలు పెట్టిన వాటిని కట్ట నీయరు. అడ్డగోలు అవాంతరాలు కల్పిస్తారు. కొత్త డిమాండ్లను ముందుకు తెస్తారు. మల్లన్నసాగరం వద్దా ఇదే పరిస్థితి. పనికి అడ్డం పడడం తప్ప పనికి వచ్చే వాదన ఒక్కటీ ఉండదు. ఎప్పటివో కాలం చెల్లిన వాదనలు చేస్తారు. మోకాలికి బోడిగుండుకు ముడిపెడతారు. పోతిరెడ్డిపాడును సమర్థించిన హనుమంతరావు, రాయలసీమ ప్రాజెక్టులకు, వాటికింద నిర్మించిన రిజర్వాయర్లకు నీరందించాలంటే పోతిరెడ్డపాడు సామర్థ్యం నలభైనాలుగు వేల క్యూసెక్కులకు పెంచకతప్పదని చెప్పిన హనుమంతరావు, అందుకు పత్రాలు రూపొందించిన హనుమంతరావు తెలంగాణకు మాత్రం రిజర్వాయర్లు వద్దంటాడు. పెద్ద పెద్ద మేధావులు ఆయన తోకపట్టుకుని ఎప్పటివో డెబ్బైల నాటి హర్యానా నమూనా గురించి మనకు చెబుతారు.

ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా మాట్లడడానికి ప్రాజెక్టులు తప్ప ఇంకేమీ దొరకడం లేదా? ఏమిటీ వీళ్ల బాధ? వీళ్లకు కావలసిందేమిటి? అరవయ్యేళ్లు తెలంగాణను దగా చేసిన ప్రభుత్వాల్లో ఇంతకాలం అంటకాగిన వారంతా ఇప్పుడు ఉద్ధారకుల్లా పోజు పెట్టడం, కొందరు మేధావులు సైతం వారి బాణీలను అందిపుచ్చుకోవడం విడ్డూరంగా ఉంది. ఇది తెలంగాణకు మేలు చేసే ధోరణి కాదు. కీడు చేసే ప్రయత్నం.

Linking of Godavari and Krishna is a Old story

What AP Cheif Minster Chandrababu Naidu doing s right. Diverting Godavari water to Krishna is a compulsory and long pening proposal. Fastening the diversion project and bringing water to Krishna is the best achievement he got so far. 

But the linking of Godavari-Krishna was done longback tgrough SRSP phase 2. SRSP phase 2 canal was completed 10 years back, but water flowed in only two times so far. This canal was linked to   Musi river near Eetooru of Thirumalagiri Mandal, Nalgonda District in 2006 itself.

వారు 1974 లోనే ఆగిపోయారు! 


ప్రముఖ ఇంజనీరు హనుమంతరావు ఇంకా 1974 లోనే ఉండిపోయారు. హరియాణా ప్రాజెక్టు అప్పుడు కట్టిందే. కాలం మారింది. అవసరాలు పెరిగాయి. మనకు ఇప్పుడు సాగు నీరు ఒక్కటే అవసరమా? తాగునీరు అవసరం లేదా? గోదావరిలో నాలుగు నెలలు నీళ్లు లభిస్తాయి కాబట్టి ఎత్తి పోస్తే చాలు, రిజర్వాయరు అవసరం లేదని ఆయనతో పాటు కొందరు పెద్ద మనుషులు చెబుతున్నారు. మరి పన్నెండు మాసాలు అవసరమైన మంచినీళ్లు ఎక్కడినుంచి తేవాలి? 

తెలంగాణ నేల బోర్లు వేసీ వేసీ ఒట్టిపోయింది. భూ గర్భ జలాలు అడుగంటాయి. వాగులు, వంకలు, ఉపనదులు ప్రవహించడం ఆగిపోయి చాలా కాలమైంది. భూగర్భ జలాలను తిరిగి పైకి తేవాలంటే వీటన్నింటినీ పునర్జీవింప చేయాలి. వ్యతిరేకించడం కోసమే వ్యతిరేకించే వాళ్ళను వ్యతిరేకించక తప్పదు మరి. రాజకీయాలకంటే నీళ్లు విలువయినవని ఎందుకు గుర్తించరు?

నిర్వాసిత రైతులకు న్యాయమైన పరిహారం ఇవ్వాలి. అందుకోసం కొట్లాడడం వరకు సమంజసమే. కానీ ప్రోజెక్టులకే అడ్డంపడే వాదనలు మంచివి కాదు.